Kanda hano ubone urutonde rw’amasomo.
Inyandiko ya mbere. Iri somo rishobora kunozwa uko igihe kigenda.
Isomo rya 9 — Ibyakozwe n'Intumwa 9: Umucyo wo mu Nzira ijya i Damasiko: Sawuli Ahinduka Pawulo, Ananiya Amurambikaho Ibiganza
IGITEKEREZO GIKURU
Nta muntu ugeze kure cyane ku buryo ubuntu butamugeraho. Kristo wazutse ahagarika umwanzi we wari wiyemeje kurusha abandi mu nzira yo mu butayu, amukubita hasi, amuhindura intumwa ye. Abigishwa basanzwe — Ananiya i Damasiko, Barinaba i Yerusalemu — bagira uruhare rukomeye mu guhinduka nta muntu wari yiteze. Mu gihe intumwa irimo kongera kuremwa, Injili ikomeza kugenda: Petero akiza umuntu wari wararemaye i Lida, akazura umwigishwa wakundwaga i Yopa. Umwami wazutse arimo gukora mu guhagarikwa gukomeye no mu midugudu mito icyarimwe.
IGICE CYA 1 — GUSOMA IBYANDITSWE: IBYAKOZWE N'INTUMWA 9:1-43
Fungura Bibiliya yawe usome Ibyakozwe n'Intumwa 9 buhoro, kugeza ku mpera. Iki gice gifite ingendo eshatu: guhura kwa Sawuli na Yesu mu nzira ijya i Damasiko n'iminsi ye ya mbere nk'umwigishwa (imirongo 1-31), Petero akiza Ayineya i Lida (imirongo 32-35), na Petero azura Tabita i Yopa (imirongo 36-43).
Mu Isomo rya Munani twasize Sawuli afashe imyenda y'abicaga Sitefano kandi ahumeka iterabwoba ku itorero. Umusomyi yiteze ko Ibyakozwe n'Intumwa 9 biba igitero gikurikira cya Sawuli. Ahubwo biba inshingano ye ikurikira. Iryo shyaka nyine ryamusunikaga i Damasiko rihura na Kristo wazutse mu nzira, maze ubuzima bwe bwongera gutondekwa mu minsi itatu.
UMURONGO W'INGENZI — IBYAKOZWE N'INTUMWA 9:4-5
Agwa hasi, yumva ijwi rimubwira riti: “Sawuli, Sawuli, undenganiriza iki?” Arabaza ati: “Uri nde, Mwami?” Ijwi riti: “Ndi Yesu, uwo urenganya.”
IGICE CYA 2 — KUGENDERA MU IBYAKOZWE N'INTUMWA 9
A. Sawuli ahumeka iterabwoba — umuntu wari umaze kujya mu kaga
“Hagati aho Sawuli yari agihumeka iterabwoba no kwica abigishwa b'Umwami.” Luka ni umwanditsi witonda. Ntavuga ko Sawuli “yavugaga” iterabwoba cyangwa “yakoraga” iterabwoba. Yarihumikaga. Kurenganya kwari kwarahindutse umwuka ahumeka. Yarakwinjizaga, akarukura. Ntiyakoraga ibibi gusa; yari yarahindutse mubi imbere.
Sawuli ajya ku mutambyi mukuru amusaba inzandiko z'uburenganzira kugira ngo yagure akarengane ka Yerusalemu akageze i Damasiko, nko ku birometero 220 mu majyaruguru. Hari hasanzwe hari abigishwa i Damasiko, kandi yateganyaga kubakurura ababoheye mu minyururu akabagarura. Sawuli si umwanzi wicaye gusa. Ni moteri y'akarengane katatanyaga itorero. Urebye mu buryo bw'abantu, nta muntu usa n'utashoboraga kuba Umukristo kurusha we.
B. Inzira ijya i Damasiko — umucyo uruta izuba ryo ku manywa
“Ageze hafi y'i Damasiko mu rugendo rwe, umucyo uvuye mu ijuru uhita umurabagirana impande zose.” Pawulo nyuma azavuga ko uwo mucyo warutaga izuba ryo ku manywa (Ibyakozwe n'Intumwa 26:13). Ndetse n'izuba ryo ku manywa ryo mu karere ka Mediterane ntirishobora kuzimya ubwiza bwa Kristo wazutse.
Sawuli agwa hasi yumva ijwi riti: “Sawuli, Sawuli, undenganiriza iki?” Itegereze gusubiramo izina. Mu Isezerano rya Kera, Imana isubiramo izina igihe iri gutabara ku ihinduka rikomeye: “Aburahamu, Aburahamu” igihe Isaka yari agiye gutambwa, “Mose, Mose” ku gihuru cyaka umuriro, “Samweli, Samweli” mu rusengero nijoro. Ubu ni “Sawuli, Sawuli.” Ijwi ryahamagaye ba sekuruza ni ryo rihamagara urenganya. Kristo wazutse ni Imana y'igihuru cyaka umuriro.
C. “Undenganiriza iki?” — itorero ni Kristo
Sawuli arabaza ati: “Uri nde, Mwami?” Ijwi rirasubiza riti: “Ndi Yesu, uwo urenganya.”
Hagarara wumve uburemere bw'ayo magambo. Sawuli ntiyari arimo kurenganya Yesu mu buryo agaragara. Yari arimo kurenganya abizera i Damasiko, Sitefano i Yerusalemu, abagabo n'abagore bakurwaga mu ngo zabo. Nyamara Umwami aravuga ati: igihe wabarenganyaga, ni jye warenganyaga. Umubiri wa Kristo ufitanye ubumwe bukomeye n'Umutwe wawo ku buryo igikorerwa umunyamuryango muto kurusha abandi gikorerwa Umwami ubwe.
Ibi birenze ingingo y'inyigisho. Ni ihumure kandi ni umuburo. Ihumure: iyo abizera mu Rwanda, muri Kongo, cyangwa mu Burundi bababazwa bazira Izina, Yesu ubwe yumva buri nkoni. Umuburo: buri jambo tuvuga nabi umuvandimwe cyangwa mushiki wacu, buri gikomere dutera mu mubiri, mbere na mbere kigwa ku Mwami.
Gukora ku itorero ni ugukora kuri Kristo. Gukomeretsa umunyamuryango ni ugukomeretsa Umutwe. Inzira ya Damasiko isobanura indangamuntu y'itorero iteka ryose.
D. Iminsi itatu ari impumyi — Umufarisayo yambuwe kureba
Sawuli arahaguruka asanga atakibona. Umuntu wari wizeye cyane ibyo abona ayoborwa n'ukuboko ajyanwa i Damasiko. “Amara iminsi itatu atabona, atarya kandi atanywa.”
Iminsi itatu. Ni umubare w'iminsi Yesu yamaze mu mva. Sawuli na we ari mu mva ye bwite — acecetse, yiyiriza, ahumye, asenyutse. Ubumenyi n'ukwihagararaho bya Kifarisayo birimo gusenywa. Indangamuntu, tewolojiya, icyifuzo, umuhamagaro — byose biramburwa kugeza hasigaye kwizera kwonyine. Rimwe na rimwe Imana igomba kudukuraho ibyo twiringiraga mbere y'uko idushyiramo ibyo ishaka gukoresha.
E. Ananiya — “Yego, Mwami” imbere y'ikibazo gikomeye
Ubu kamera irimuka. “I Damasiko hari umwigishwa witwaga Ananiya.” Si Ananiya umutambyi. Si Ananiya wo mu nkuru ya Safira. Ni “umwigishwa witwaga Ananiya” gusa. Umwizera usanzwe.
Umwami amuhamagara mu iyerekwa ati: “Ananiya\!” Asubiza ati: “Yego, Mwami.” Icyo gisubizo kigufi ni imyifatire yose y'umwigishwa wuzuye Umwuka. Umwami amubwira kujya mu nzu iri ku muhanda witwa Ugwororotse, akarambika ibiganza ku “muntu w'i Taruso witwa Sawuli, kuko arimo gusenga.”
Ananiya aratinda gato. “Mwami, numvise benshi bavuga kuri uyu muntu n'ibibi byinshi yagiriye abera bawe i Yerusalemu.” Ntabwo yanze; arabaza ati: “Urabizi neza?” Umwami aramusubiza ati: “Genda\! Uyu muntu ni igikoresho cyanjye natoranyije ngo atware Izina ryanjye imbere y'Abanyamahanga n'abami babo n'imbere y'Abisirayeli. Nzamwereka uko azababazwa byinshi ku bw'Izina ryanjye.”
Ananiya aragenda. Yinjira mu nzu, arambika ibiganza kuri Sawuli, aravuga ati: “Mwene Data Sawuli.” Mwene Data. Ijambo rya mbere urenganyaga wahindutse yumva rivuye ku mwigishwa w'i Damasiko ni ijambo rimushyira mu muryango. Ibyari bimeze nk'udusate bigwa ku maso ya Sawuli. Arabona. Arabatizwa. Ararya. Imva y'iminsi itatu ihindutse imva irimo ubusa.
F. Sawuli abwiriza i Damasiko — urenganya ahinduka umubwiriza
“Ako kanya atangira kubwiriza mu masinagogi ko Yesu ari Umwana w'Imana.” Ako kanya. Si nyuma ya gahunda ndende yo guhugurwa. Umuntu wari waje gufata abizera ubu ahagaze mu masinagogi yabo atangaza ko Yesu ari Umwana w'Imana. Abamwumva baratangara bati: “Mbese uyu si wa muntu warimburaga abambazaga iri Zina i Yerusalemu?”
Hashize iminsi myinshi, abayobozi b'aho bagambirira kumwica. Abigishwa bamumanurira nijoro mu giseke banyujije mu cyuho cy'urukuta. Intumwa izageza Injili ku Banyamahanga itangira umurimo wayo iri mu giseke. Intwari z'ijuru akenshi zitangirira mu gusohoka guca bugufi.
G. Barinaba amwemeza — ikiraro cyambuka amakenga
Sawuli ajya i Yerusalemu, ariko abigishwa baramutinya. Ntibemera ko ari umwigishwa koko. Hanyuma Barinaba — wa Barinaba twahuye na we mu Ibyakozwe n'Intumwa 4 — aramufata, amujyana ku ntumwa, azibwira inkuru yose y'inzira ya Damasiko.
Hatabaye Barinaba, uguhinduka kwa Sawuli kwari gushobora kuguma gufungiraniwe i Damasiko. Hatabaye umuntu wemera kumwemeza, Sawuli yari kumara imyaka ku nkengero z'itorero ry'i Yerusalemu, akekwa kandi yirindwa. Barinaba ni umwe mu ntwari zitavugwa cyane mu Isezerano Rishya. Abona icyo abandi batarabona, kandi kwizera kwe gufungura umuryango w'umwe mu mirimo ikomeye kurusha indi mu mateka y'itorero.
Ba Barinaba. Igihe Imana izanye mu itorero ryawe umuntu ufite amateka akomeye — uwahoze ari imbata y'ibiyobyabwenge, uwahoze arwanya, uwahoze ashidikanya — mujye imbere. Muhamye. Muharurire umwanya w'icyo Imana yakoze abandi batarabona.
H. Ayineya i Lida — Petero yongera kugenda
Ubu Luka ava kuri Sawuli asubira kuri Petero. “Petero agendagenda hirya no hino, ajya gusura abera bari batuye i Lida.” Petero ari mu rugendo rw'ubushumba. Ubutumwa muri Samariya bwarafunguwe, none Petero arimo gukurikirana abizera hirya no hino muri Yudaya.
I Lida ahura n'umuntu witwa Ayineya, wari wararemaye kandi yari amaze imyaka umunani aryamye ku buriri. Petero aramubwira ati: “Ayineya, Yesu Kristo aragukiza. Haguruka wisasire uburiri bwawe.” Ako kanya Ayineya arahaguruka. “Abari batuye i Lida n'i Sharoni bose baramubona, bahindukirira Umwami.”
Itegereze uburyo Petero abivuga: si “ndakugiza,” ahubwo ni “Yesu Kristo aragukiza.” Petero ntiyibagiwe Ibyakozwe n'Intumwa 3. Izina ni ryo rikiza; intumwa ni yo ivuga. Igitangaza ni ikimenyetso, si umukono w'umuntu.
I. Tabita i Yopa — umwigishwa wavugishaga ibiganza bye
I Yopa hari umwigishwa witwaga Tabita (mu Kigiriki, Doruka). Luka amwita “umwigishwa” — ni we mugore wenyine mu Isezerano Rishya uhabwa iryo zina neza nk'icyubahiro. “Yakundaga gukora ibyiza no gufasha abakene.” Ararwara arapfa. Abapfakazi b'i Yopa bahagarara barira, bereka Petero amakanzu n'imyenda Tabita yababoheye. Umurimo we wari waradodewe mu buzima bwabo.
Petero abasohora bose mu cyumba, arapfukama arasenga. Hanyuma ahindukirira umurambo ati: “Tabita, haguruka.” Afungura amaso, abonye Petero aricara. Petero ahamagara abizera n'abapfakazi, amubashyikiriza ari muzima. “Ibyo bimenyekana i Yopa hose, benshi bizera Umwami.”
Inkuru ya Tabita ifite akamaro ku mpamvu ebyiri. Icya mbere, Injili izura abapfuye — rimwe na rimwe mu buryo busanzwe bw'umubiri. Icya kabiri, Luka ashaka ko tubona ko umurimo ufatika, uva mu ntoki z'umugore ucecetse, ufite agaciro mu maso y'ijuru ku buryo intumwa Petero yoherezwa ku buriri bwe. “Gukora ibyiza no gufasha abakene” si umurimo wo inyuma mu bwami. Ni umurimo uri imbere.
J. Ibyakozwe n'Intumwa 9 mu nteruro imwe
Ku mpera y'iki gice, Sawuli arahindutse, Ayineya aragenda, Tabita arabaho, kandi Petero acumbitse i Yopa kwa Simoni umukozi w'impu — umuntu umurimo we watumaga Abayahudi benshi bamufata nk'uwanduye mu by'imihango. Igice gikurikira, Isomo rya Cumi, gitangirira muri iyo nzu. Umuryango ujya ku Banyamahanga ugiye gukinguka, kandi Petero asanzwe acumbitse ku muntu abayobozi b'idini basuzuguraga. Umwami arimo kumutegura buhoro ku bigiye kuza.
IGICE CYA 3 — MENYA IJAMBO: INYIGISHO Y'IBANZE
1\. Kristo wazutse yisanishiriza n'itorero rye
“Sawuli, Sawuli, undenganiriza iki?” ni umwandiko shingiro wo gusobanukirwa icyo itorero ari cyo. Umubiri n'Umutwe bifatanye ku buryo Umutwe wumva buri gikomere gikorerwa umubiri. Ibi si ubusizi. Ni tewolojiya. Pawulo nyuma azabyubakiraho mu nzandiko ze — itorero nk'umubiri wa Kristo, rituwemo n'Umwuka, rifatanyijwe n'Umwami wazutse. Imbuto y'iyo nyigisho yose iterwa mu mukungugu w'inzira ya Damasiko.
2\. Guhinduka ni igikorwa Imana itangiza buri gihe
Sawuli ntiyarimo gushaka Imana. Yari arakaye. Umwami aratabara. Rimwe na rimwe dutekereza ko guhinduka ari umwanya twe twahisemo Kristo. Ukuri kwimbitse ni uko guhinduka ari umwanya Kristo adutoranyiriza mu mukungugu w'uburwanya bwacu. Nk'uko Pawulo azabyandika nyuma, “Igihe twari abanzi be, yatwiyunzeho” (Abaroma 5:10). Sengera ba Sawuli bo mu buzima bwawe. Kristo wazutse azi inzira barimo kugendamo.
3\. Imbabazi zifatika ni umurimo w'umwuka
Amakanzu ya Tabita yari afite agaciro. Avugwa mu Byanditswe. Abapfakazi ntibaririraga ibibwirizwa bye; baririraga imyenda yari yarababoheye. Mu bwami bw'Imana, imbabazi zifatika ni umurimo wuzuye. Ntukemere ko umuntu akubwira ko kwakira abashyitsi, kudoda, guteka, cyangwa kwita ku bakene ari bike kurusha “umurimo nyakuri.” Inkuru ya Tabita iri muri Bibiliya. Amakanzu aravugwa. Ijuru ribika urutonde.
IGICE CYA 4 — WIRINGIRE UMWUKA: INYIGISHO Y'IBANZE
1\. Umwuka ahamagara abigishwa basanzwe mu bihe bidasanzwe
Ananiya ntiyari umuyobozi. Yari “umwigishwa i Damasiko.” Ariko ku munsi umwe wihariye, Umwuka yamuhaye inshingano ifite ingamba kurusha izindi mu buzima bwe: kurambika ibiganza kuri Sawuli w'i Taruso. Hafi yari kuvuga oya. Ariko yaragiye. Umwuka azaha bamwe muri twe amasaha y'ingenzi kurusha ayandi y'umurimo atari mu mpano zacu cyangwa ku mbuga zacu, ahubwo mu “yego” imwe yumvira.
2\. Umwuka avuga ijambo “mwene Data” aho isi ivuga “akaga”
Ijambo rya mbere Ananiya yabwiye urenganya ni “Mwene Data Sawuli.” Iryo jambo ntiryavuye ku rukundo rwa kamere. Ryari amagambo y'Umwuka. Umwuka aduha ururimi rushya rw'umuryango ku bantu twajyaga dutinya. Musabe urwo rurimi. Musabe ubuntu bwo kwita “mwene Data” na “mushiki wanjye” abo abandi bashobora kwita gusa “abateye akaga” cyangwa “abatakirwa.”
3\. Umwuka yubaka ubumwe yohereza ibiraro
Barinaba yari ikiraro hagati ya Sawuli n'intumwa z'i Yerusalemu. Hatabaye we, amakenga yari gutegeka. Umwuka ahagurutsa abantu b'ibiraro muri buri gisekuru — abemera guhamya utaramenyekana, kwinjiza umwizera mushya mu cyumba, no kwizera icyo Imana yakoze mu muntu abandi batarakibona. Emera kuba icyo kiraro.
Ijambo n'Umwuka mu Ibyakozwe n'Intumwa 9 — Iruhande ku rundi
Amagambo Umwami abwira Sawuli agaruka ku isubirwamo ry'amazina mu Isezerano rya Kera: Aburahamu, Mose, Samweli, none Sawuli (Ibyakozwe n'Intumwa 9:4). | Kristo wazutse ubwe avuga avuye mu ijuru ahindura urenganya (Ibyakozwe n'Intumwa 9:3-5).
Ananiya yita Sawuli “Mwene Data” — ururimi rw'umuryango w'isezerano rishya (Ibyakozwe n'Intumwa 9:17). | Umwuka yuzuza Sawuli binyuze mu kurambikwaho ibiganza n'umwigishwa usanzwe (Ibyakozwe n'Intumwa 9:17-18).
Sawuli abwiriza mu masinagogi ko Yesu ari Umwana w'Imana, yishingikirije ku Byanditswe by'Igiheburayo (Ibyakozwe n'Intumwa 9:20-22). | Umwuka aha imbaraga uwahindutse mushya gutangaza ukuri no gutangaza Abayahudi kuva ku munsi wa mbere (Ibyakozwe n'Intumwa 9:22).
Petero avuga mu Izina ati: “Yesu Kristo aragukiza” (Ibyakozwe n'Intumwa 9:34); isengesho rye kuri Tabita ribanziriza ubuhamya bw'Ibyanditswe (Ibyakozwe n'Intumwa 9:40). | Umwuka akura Ayineya ku buriri bwe na Tabita mu rupfu; benshi barizera (Ibyakozwe n'Intumwa 9:35, 42).
IGICE CYA 5 — KUREMERA KRISTO MU MWIZERA
Ibyakozwe n'Intumwa 9 biremera Kristo muri twe mu buryo butatu:
Kristo aremerwa muri twe iyo tuvuga tuti “Yego, Mwami” ku nshingano ikomeye. Ananiya yashoboraga kuguma mu rugo. Yaragiye. Bimwe mu bihe byacu bikomeye kurusha ibindi bizihisha mu rugendo rumwe rwo kumvira tutashakaga gukora.
Kristo aremerwa muri twe iyo twemera kuba Barinaba. Hamya abahindutse bashya. Injiza umwizera utamenyerewe mu cyumba. Koresha izina ryawe ku muntu Imana irimo gukoreramo ikintu gishya.
Kristo aremerwa muri twe iyo twubaha abigishwa batuje kandi bakora ibintu bifatika. Tabita yadodaga amakanzu; Umwami amuzura mu bapfuye. Mu bwami bwa Kristo nta murimo muto uhari.
IGICE CYA 6 — IBIBAZO BYO KUGANIRAHO
Uze witeguye gusubiza. Uze witeguye gutega amatwi.
1\. Ba “Sawuli” bo mu buzima bwawe ni bande — abantu basa n'abari kure cyane y'Imana ku buryo batagaruka? Urabasengera, cyangwa warabakuye ku rutonde?
2\. Iyo Umwami avuze ati: “Jya kuri uriya muntu,” umutima wawe usubiza iki? Ni he wakenera kwiga “Yego, Mwami” ya Ananiya muri iki cyumweru?
3\. Hari umuntu wakubereye Barinaba mu rugendo rwawe rwo kwizera? Wabera ute Barinaba umwizera mushya mu muryango wacu?
4\. Umurimo wa Tabita wari ufatika — kudodera abapfakazi amakanzu. “Kudoda amakanzu” kwawe ni iki? Ukorera abandi ute mu buryo bushobora gusa n'ubuto ariko bubonwa mu ijuru?
5\. Sawuli yamenye ko kurenganya itorero ari ukurenganya Kristo. Ni he mu muco wacu itorero ririmo gukomeretswa uyu munsi, kandi ibyo bihindura bite uko dusenga?
IGICE CYA 7 — UMUKORO W'ICYUMWERU
Mbere y'isomo ritaha, fata umwanya kuri ibi bikurikira:
• Soma Ibyakozwe n'Intumwa 10 witegura Isomo rya Cumi.
• Fata mu mutwe Ibyakozwe n'Intumwa 9:4-5 cyangwa Ibyakozwe n'Intumwa 9:15.
• Andika amazina atatu y'abantu wafata nka “ba Sawuli” — abasa n'abatagira amahirwe yo guhinduka — ubasengere buri munsi muri iki cyumweru.
• Menya umuntu umwe ushobora kubera “Barinaba”: umwizera mushya, umuntu ufite amateka akomeye, cyangwa umuntu itorero ryatinze kwakira.
• Shima Tabita umwe mu itorero ryawe: umugaragu utuje kandi ukora ibintu bifatika. Mwoherereze akandiko cyangwa ijambo ryo kumushimira umurimo akora akenshi utagaragara.
ISENGESHO RISOZA
ISENGESHO RYO GUSENGA MU IJWI RYUMVIKANA MURI IKI CYUMWERU
Mwami Yesu, wazutse kandi utegeka, wahagaritse Sawuli mu nzira. Nta muntu uri kure y'aho ukuboko kwawe kugera. Hagarika ba Sawuli bo mu buzima bwanjye. Tembagaza ukwihagararaho kwabo. Fungura amaso yabo. Bohereze Ananiya.
Ngira Ananiya igihe unsabye kugenda. Ngira Barinaba igihe unsabye guhamya. Ngira Tabita igihe unsabye gukorera mu ituze. Uko uruhare uzampa rwaba rumeze kose, mpa ubuntu bwo kuvuga nti: “Yego, Mwami.”
Nyigisha ko itorero ryawe ari wowe. Igihe mvuga ku muvandimwe cyangwa mushiki wanjye, mba mvuga kuri wowe. Igihe mbakorera, mba ngukorera. Igihe mbakomeretsa, mba ngukomeretsa. Ndemamo umunyamuryango wubaka umubiri — kuko umubiri ari ubuturo bw'Umwami wanjye. Mu Izina rya Yesu, Umwami w'Igikoresho cyatoranyijwe, amen.
ISOMO RIKURIKIRA
Isomo rya Cumi — Ibyakozwe n'Intumwa 10
Umutware w'Umutwe w'Ingabo n'Iyerekwa Ryatunganijwe: Koruneliyo, Petero, n'Umuryango ujya mu Mahanga