Kanda hano ubone urutonde rw’amasomo.
Inyandiko ya mbere. Iri somo rishobora kunozwa uko igihe kigenda.
Isomo rya 6 — Ibyakozwe n'Intumwa 6: Ubuyobozi Bwuzuye Umwuka: Kamere Ifatika y'Umwuka Wera
IGITEKEREZO GIKURU
No gusukura itorero, kubara amaturo, no gufasha abapfakazi ni umurimo imbere y'Imana. Umwuka Wera yuzuza igikoni nk'uko yuzuza igicaniro. Igihe itorero rya mbere ryahuye n'amakimbirane yaryo ya mbere y'imbere — hagati y'abapfakazi b'Abayuda bavuga Ikigiriki n'abapfakazi b'Abaheburayo — intumwa ntizemeye guhitamo hagati y'isengesho n'ubufasha bufatika. Ahubwo zagwije ubuyobozi. Zashyizeho abagabo barindwi buzuye Umwuka n'ubwenge, maze itorero rirakura. Ibyakozwe n'Intumwa 6 bitwigisha ko mu mubiri wa Kristo nta gutandukanya mu buryo bw'umwuka hagati y'umurimo wera n'umurimo wa buri munsi.
IGICE CYA 1 — GUSOMA IBYANDITSWE: IBYAKOZWE N'INTUMWA 6:1-15
Fungura Bibiliya yawe usome Ibyakozwe n'Intumwa 6 buhoro, kugeza ku mpera. Iki gice gifite ibice bibiri: gushyirwaho kwa ba bandi barindwi (imirongo 1-7) no kugaragara kwa Sitefano nk'umuhamya wuzuye Umwuka (imirongo 8-15).
Mu Isomo rya Gatanu twabonye itorero riterwa n'abanzi bo hanze baturutse mu Nama Nkuru. Ubu Luka atwereka akaga ko mu imbere: ikibazo hagati y'amatsinda abiri y'umuco mu itorero. Intumwa ntizagikemuye zikirengagije, cyangwa zikacyaha abireguye, ahubwo zasubije mu buryo bw'imiterere y'umurimo — zifite ubwenge bwuzuye Umwuka.
UMURONGO W'INGENZI — IBYAKOZWE N'INTUMWA 6:4
Ariko twebweho tuzakomeza gusenga no kugabura ijambo ry'Imana.
IGICE CYA 2 — KUGENDERA MU IBYAKOZWE N'INTUMWA 6
A. Ikirego cy'Abayuda bavuga Ikigiriki
“Muri iyo minsi, ubwo abigishwa bagwiraga, Abayuda bavuga Ikigiriki batangira kwitotomba ku Baheburayo, kuko abapfakazi babo bibagirwaga mu kugaburirwa kwa buri munsi.”
Hari amatsinda abiri y'umuco muri iri torero rya mbere. Abaheburayo bavugaga Icyarameyi kandi bari barabaye mu gihugu kuva kera. Abayuda bavuga Ikigiriki bari baturutse mu mahanga yari yaratataniyemo Abayahudi — bavugaga Ikigiriki, akenshi bakagira amazina asa n'ay'abanyamahanga, kandi bari baragarutse i Yerusalemu baturutse mu mahanga menshi. Na mbere y'uko Pentekote yagurira itorero ku Banyamahanga, iyi mpagarara y'umuco yari isanzwe iri muri ryo.
Itegereze ibintu bitatu. Icya mbere, iki ni ikirego nyakuri, si ikintu cyahimbwe. Hari abapfakazi bari bibagiranwe koko. Icya kabiri, ikirego kigaragara ku murongo w'umuco — kandi ni aho amakimbirane akenshi abanza kwigaragaza mu matorero avanze. Icya gatatu, Luka ntabihisha. Abishyira mu gitabo cy'Ibyakozwe n'Intumwa. Itorero rya mbere ryari rifite ibibazo nyakuri, kandi Umwuka Wera ntiyagize isoni zo kubyandika.
B. Igisubizo cy'intumwa — ameza yombi ni umurimo
Ba Cumi na Babiri bateranya abigishwa bose baravuga bati: “Ntibikwiriye ko tureka kugabura ijambo ry'Imana ngo twite ku kugabura ibyokurya.” Mu Cyongereza, iyo nteruro isa n'ivuga ko kugabura ku meza ari umurimo muto. Ariko itegereze icyo Luka akora mu Kigiriki. Akoresha ijambo rimwe — diakonia — kuri iyo mirimo yombi. Umurongo wa 1 uvuga ko abapfakazi bibagirwaga mu “diakonia ya buri munsi.” Umurongo wa 4 uvuga ko intumwa zizitangira “gusenga na diakonia y'Ijambo.”
Byombi ni diakonia. Byombi ni umurimo. Byombi ni ibyera. Intumwa ntizivuga ngo “turi abantu bakomeye kurusha ameza.” Zivuga ngo “ntitugomba kuva mu muhamagaro wacu wihariye ngo dukore umurimo wa buri wese.” Kumenya umuhamagaro wawe ni cyo kibanziriza kugwiza umurimo. Niba buri wese agerageza gukora byose, nta muntu ukora ikintu neza.
Mu Isezerano Rishya nta rwego rw'umwuka rushyira kwigisha hejuru yo gukorera abandi. Hari gusa inshingano buri wese yahawe n'Umwuka.
C. Ibisabwa — kuzura Umwuka n'ubwenge
“Nimutoranye muri mwe abagabo barindwi bavugwa neza, buzuye Umwuka Wera n'ubwenge. Tuzabaha uyu murimo, twe dukomeze gusenga no kugabura ijambo.”
Umva ibyo intumwa zitavuze. Ntizavuze ngo “mutoranye abagabo barindwi bazi iby'amafaranga,” cyangwa “abagabo barindwi b'inararibonye mu buyobozi,” cyangwa “abagabo barindwi badafite imirimo myinshi.” Zaravuze ziti: mutoranye barindwi buzuye Umwuka n'ubwenge.
Iri ni ihame ryagombye kuyobora buri gushyirwaho mu itorero — haba ari umukuru w'itorero, umudiyakoni, umubitsi, umwigisha w'abana, umuyobozi wo kuramya, cyangwa umuntu utegura gahunda y'ibiryo. Gukura mu mwuka bifite akamaro hose. Ubwenge bufatika bufite akamaro hose. Umwuka Wera yuzuza abantu bakorera ku meza nk'uko yuzuza abantu babwiriza ibibwirizwa.
D. Ba barindwi — urutonde rw'amazina y'Abayuda bavuga Ikigiriki
Reba amazina arindwi: Sitefano, Filipo, Prokoro, Nikanori, Timoni, Parumena, na Nikola (umuhindukiriye idini w'i Antiyokiya). Buri zina kuri uru rutonde ni iry'Ikigiriki. Intumwa zari Abaheburayo zashinzwe kugabura kwa buri munsi abagabo barindwi b'Abayuda bavuga Ikigiriki. Ikirego cyaturutse ku Bayuda bavuga Ikigiriki; ubuyobozi buva kuri bo.
Ubu ni ubwenge butangaje. Intumwa ntizivuga ngo: “Tuzajya tubacungira abapfakazi.” Ziravuga ziti: “Tuzaha abapfakazi banyu abayobozi banyu bwite, buzuye Umwuka.” Guha umuryango wababajwe imbaraga zo kuyobora kwita ku bawe ni kimwe mu byemezo bikiza kurusha ibindi umuyobozi ashobora gufata. Ikirego cyahindutse umuryango wo kuzamura abayobozi, si igikomere gipfukiranwa.
Hanyuma intumwa zibarambikaho ibiganza. Ba barindwi bemezwa ku mugaragaro, basengerwa, boherezwa. Muri uku kuvugurura gato kw'ubuyobozi, babiri muri ba barindwi — Sitefano na Filipo — bazahinduka abantu bakomeye mu Ibyakozwe n'Intumwa 7 na 8. Inyuma ya buri mubwiriza ukomeye mu Ibyakozwe n'Intumwa hari umutima wemera kubanza gukorera ku meza mu bwizerwa.
E. Ijambo ry'Imana riragwira
Umurongo wa 7 uvuga uti: “Ijambo ry'Imana riramamara, umubare w'abigishwa wiyongera cyane i Yerusalemu, n'abatambyi benshi bumvira kwizera.”
Itegereze ijambo “nuko.” Gukura kwabaye ingaruka itaziguye y'icyemezo cy'ubuyobozi. Igihe intumwa zitangiraga kwitangira Ijambo n'isengesho, n'abagaragu buzuye Umwuka bakitangira kwita ku bikenewe mu buryo bufatika, Ijambo ryaragwiriye. Imiterere myiza irekura umurimo. Imiterere mibi irawuniga.
Ikirushaho gutangaza: abatambyi benshi bumviye kwizera. Abatambyi bari barakoreraga mu rusengero ubu bapfukamira Uwo urusengero rwerekezagaho. Ikigo nyirizina cyari cyaraciriye Yesu urubanza cyari kirimo gucengerwa n'Injili iva imbere muri cyo. Umwuka agera ahantu tutatekerezaga ko azagera.
F. Sitefano ajya imbere
Ubu Luka yibanda kuri umwe muri ba barindwi: Sitefano. “Sitefano, umuntu wuzuye ubuntu n'imbaraga z'Imana, yakoraga ibitangaza n'ibimenyetso bikomeye mu bantu.”
Hagarara ubyitegereze. Sitefano si intumwa. Ntiyazamuwe ngo ajye muri ba Cumi na Babiri. Ni umwe muri ba barindwi — umudiyakoni, uko bisobanurwa nyuma. Kandi akora ibitangaza n'ibimenyetso mu bantu. Umurimo udasanzwe w'Umwuka ntiwabikiwe abafite imyanya gusa. Umwuka yuzuza abagaragu akabakoresha mu mbaraga.
Ibi ni ingenzi ku matorero yacu uyu munsi. Rimwe na rimwe dutekereza ko ibitangaza bibera gusa imbere y'icyumba — binyuze mu bashumba, ababwiriza, cyangwa abavugabutumwa. Ibyakozwe n'Intumwa 6 bivuga ko umudiyakoni, wuzuye ubuntu n'imbaraga, yakoraga ibitangaza. Uwo ari we wese wuzuye Umwuka ashobora gukoreshwa n'Umwuka. Umwanya si wo ufungura amavuta; kwiyegurira Imana ni ko kubikora.
G. Kurwanywa — ubwenge batashoboraga gutsinda
Kurwanywa kuzamukira kuri Sitefano biva ku bantu bo mu isinagogi y'Ablibertini — abahoze ari imbata n'ababakomokaho bari baragarutse i Yerusalemu bavuye i Kirene, Alegizandiriya, Kilikiya na Aziya. Bajya impaka na Sitefano, ariko “ntibashobora gutsinda ubwenge n'Umwuka yavuganaga.”
Iyi izaba injyana ihoraho mu Ibyakozwe n'Intumwa. Umwuka atanga ubwenge budashobora gusubizwa. Amagambo ava mu minwa yuzuye Umwuka isi ntibona icyo iyasubiza. Nuko isi igasubira ku ntwaro yayo ya kera: ubuhamya bw'ibinyoma. Boshya abantu mu ibanga ngo bavuge bati: “Twumvise Sitefano avuga amagambo yo gutuka Mose n'Imana.”
H. Isura imeze nk'iya marayika
Sitefano arafatwa, ashyirwa imbere y'Inama Nkuru. Abahamya b'ibinyoma basubiramo ibirego byabo. Hanyuma haza imwe mu nteruro zikomeye mu Ibyakozwe n'Intumwa: “Abari bicaye mu rukiko bose bamwitegereje cyane, babona mu maso he hameze nko mu maso ha marayika.”
Iyi ni ya Nama Nkuru yaciriye Yesu urubanza. Ntishobora kubura kubona wa Mwuka umwe kuri uyu mugaragu. Mose yamanutse avuye kuri Sinayi mu maso he harabagirana (Kuva 34:29-35). Sitefano, wuzuye Umwuka, afite isura imeze ityo igihe yitegura gutanga ikibwirizwa kirekire kurusha ibindi mu Ibyakozwe n'Intumwa. Igice gikurikira — Isomo rya Karindwi — ni ikibwirizwa cya Sitefano. Agiye kubwiriza inkuru yose ya Isirayeli no kuyishyiraho ikimenyetso n'amaraso ye.
Ibyakozwe n'Intumwa 6 birangirira kuri iyo shusho y'umugaragu urabagirana ari mu rubanza. Umudiyakoni w'ubuyobozi yahindutse umubwiriza w'ubuhanuzi. Umuntu wabanje gutwara imigati ayishyira abapfakazi ubu atwaye ubutumwa bwa Kristo abushyira imbere y'inama nkuru. Iyi ni inzira ya buri mugaragu wuzuye Umwuka: ubudahemuka mu murimo muto buhinduka urubuga rutangirirwaho umurimo munini. Ntugasuzugure iminsi y'ibintu bito.
IGICE CYA 3 — MENYA IJAMBO: INYIGISHO Y'IBANZE
1\. Hari ijambo rimwe ku mirimo ibiri — diakonia
Ibyakozwe n'Intumwa 6 bikoresha ijambo rimwe ry'Ikigiriki, diakonia, ku gukorera ku meza no kugabura Ijambo. Uyu ni umwambi w'Isezerano Rishya utera igitekerezo cyacu cyo gutandukanya “ibyera” n'“ibisanzwe.” Mu mubiri wa Kristo, buri nshingano iba iyera iyo ikozwe mu Mwuka. Umucungamari ubara amaturo ari mu murimo. Uwakira abantu ku muryango ari mu murimo. Umutetsi w'ifunguro ry'ubusabane ari mu murimo. Umubyeyi wita ku bana be mu rugo ari mu murimo. Nta murimo wo ku rwego rwa kabiri uhari.
2\. Kumenya umuhamagaro wawe birekura abandi mu yabo
Intumwa zari zizi neza icyo zahamagariwe: isengesho no kugabura Ijambo. Zimaze kubivuga neza, zahaye ba barindwi umwanya wo kwinjira mu muhamagaro wabo. Umuyobozi ugerageza gukora byose abuza abamukikije kwinjira mu muhamagaro wabo. Umuyobozi uzi inshingano ye arekura umubiri.
Ibaze uti: ni iki Imana yampamagariye by'umwihariko? Kandi ni iki nakoraga nagombye kurekura mu biganza by'undi muntu?
3\. Imiterere izima irekura Ijambo
Ijambo ryaragwiriye kuko imiterere yavuguruwe. Rimwe na rimwe dufata ibyemezo by'imiterere nk'ibitari iby'umwuka. Ibyakozwe n'Intumwa 6 bivuga ko ari iby'umwuka cyane. Uburyo itorero ryishyiriraho gahunda bushobora kurekura Ijambo cyangwa bukariniga. Abashumba n'abakuru bakwiriye gusengera imbonerahamwe z'ubuyobozi bwabo nk'uko basengera inyandiko z'ibibwirizwa byabo.
IGICE CYA 4 — WIRINGIRE UMWUKA: INYIGISHO Y'IBANZE
1\. Umwuka yuzuza ibifatika
Ibisabwa kugira ngo umuntu akorere ku meza ni ibi: kuba yuzuye Umwuka n'ubwenge. Itegereze urutonde: Umwuka mbere, ubwenge nyuma. Ubwenge butagira Umwuka buhinduka ubucakura bw'isi. Umwuka utagira ubwenge uhinduka ishyaka gusa. Ubwenge bwuzuye Umwuka ni cyo Ibyakozwe n'Intumwa 6 bidushishikariza.
2\. Umwuka asiga amavuta abagaragu, si abafite imyanya gusa
Sitefano ni umudiyakoni, si intumwa. Nyamara akora ibitangaza n'ibimenyetso. Filipo ni umudiyakoni, kandi mu Ibyakozwe n'Intumwa 8 ayobora ivugurura ry'umujyi wose. Gusigwa n'Umwuka ntiguhambirwa ku mwanya; gukurikira umutima ufunguye. Uwiyegurira Imana byuzuye kurusha abandi ni we azakoreshwa mu mbaraga nyinshi — uko umwanya afite waba umeze kose.
3\. Umwuka atanga ubwenge budashobora kuvuguruzwa
“Ntibashobora gutsinda ubwenge n'Umwuka yavuganaga.” Iri ni isezerano risubirwamo: iyo twuzuye Umwuka, aduha amagambo isi idashobora gusubiza. Ntitugomba gutsinda buri mpaka. Tugomba kuzura Umwuka igihe tuvuga.
Ijambo n'Umwuka mu Ibyakozwe n'Intumwa 6 — Iruhande ku rundi
Gukorera ku meza no kugabura Ijambo byombi byitwa “diakonia” — ijambo rimwe ry'Ikigiriki ku mirimo ibiri (Ibyakozwe n'Intumwa 6:1, 4). | Ibisabwa ni iby'umwuka mbere y'uko biba ibifatika: kuzura Umwuka n'ubwenge (Ibyakozwe n'Intumwa 6:3).
Intumwa zitangira gusenga no kugabura Ijambo, maze Ijambo riragwira (Ibyakozwe n'Intumwa 6:4, 7). | Sitefano, wuzuye ubuntu n'imbaraga, akora ibitangaza n'ibimenyetso mu bantu (Ibyakozwe n'Intumwa 6:8).
Abarwanya ntibashobora gusubiza ubwenge Sitefano azana buturutse mu Byanditswe (Ibyakozwe n'Intumwa 6:10). | Umwuka aha Sitefano ubwenge nta muntu ushobora gutsinda (Ibyakozwe n'Intumwa 6:10).
Ivugurura ry'imiterere rirekura Ijambo — abatambyi benshi baza ku kwizera (Ibyakozwe n'Intumwa 6:7). | Ubwiza bw'Umwuka buragaragara: mu maso ha Sitefano harabagirana nk'aha marayika (Ibyakozwe n'Intumwa 6:15).
IGICE CYA 5 — KUREMERA KRISTO MU MWIZERA
Ibyakozwe n'Intumwa 6 biremera Kristo muri twe mu buryo butatu:
Kristo aremerwa muri twe iyo nta murimo uba muto cyane. Umwami wogeje ibirenge aduhamagarira gukorera ku meza. Nta ngazi y'umwuka ihari ituma imirimo imwe iba iri munsi yacu.
Kristo aremerwa muri twe iyo tumenya umuhamagaro wacu kandi tukarekura abandi mu wabo. Kuvuga icyo twahamagariwe ni impano duha abategereje inshingano zabo.
Kristo aremerwa muri twe iyo ubudahemuka mu murimo muto buhindutse ubutaka bw'imbuto z'umurimo munini. Sitefano yatwaye imigati mbere y'uko atwara ibibwirizwa. Ntugasuzugure ameza ukorera uyu munsi; ejo ashobora kugutwara imbere y'Inama Nkuru.
IGICE CYA 6 — IBIBAZO BYO KUGANIRAHO
Uze witeguye gusubiza. Uze witeguye gutega amatwi.
1\. Umuhamagaro wawe wihariye mu mubiri wa Kristo muri iki gihe ni uwuhe? Niba utabasha gusubiza, ni ikihe kiganiro cyagufasha kuwumenya?
2\. Ni he urimo gukora byinshi bikwiye kurekurirwa undi muntu? Ni ikintu kimwe wakwizera umugaragu wuzuye Umwuka muri iki gihe?
3\. Hari ikirego cyangwa impagarara mu muryango wanyu zishobora kuba umuryango wo kurekura abayobozi bashya, nk'uko intumwa zabigenje kuri ba barindwi?
4\. Ni ryari wakoreye mu ibanga mu nshingano ntoya, nyuma bikagaragara ko byaguteguriraga ikintu kinini? Umwami yakwigishije iki muri icyo gihe?
5\. Ni he mu itorero ryawe cyangwa ku kazi kawe Umwuka ashobora gushaka kuguha ubwenge “budashobora kuvuguruzwa” muri iki cyumweru?
IGICE CYA 7 — UMUKORO W'ICYUMWERU
Mbere y'isomo ritaha, fata umwanya kuri ibi bikurikira:
• Soma Ibyakozwe n'Intumwa 7 witegura Isomo rya Karindwi.
• Fata mu mutwe Ibyakozwe n'Intumwa 6:4 cyangwa Ibyakozwe n'Intumwa 6:7.
• Menya umurimo umwe ufatika mu itorero ryawe ukeneye abagaragu benshi buzuye Umwuka. Witange cyangwa utumire umuntu.
• Fata iminota 15 muri iki cyumweru wandike icyo wumva ari umuhamagaro wawe wihariye mu mubiri wa Kristo. Bisangize umuvandimwe cyangwa mushiki wawe wizeye.
• Sengera ubwenge buva ku Mwuka “budashobora kuvuguruzwa” mu kiganiro kimwe wumva kigiye kubaho muri iki cyumweru.
ISENGESHO RISOZA
ISENGESHO RYO GUSENGA MU IJWI RYUMVIKANA MURI IKI CYUMWERU
Mwami Yesu, Mugaragu wa bose, sinshaka gusuzugura imirimo mito. Sinshaka kuzamuka ingazi z'umurimo ngo nshake uwitwa “ukomeye kurusha.” Ndashaka kuba umwizerwa aho wanshyize, kandi nkuzura Umwuka wawe igihe nkorera.
Ngira Sitefano, wuzuye ubuntu n'imbaraga, nubwo umurimo wanjye uyu munsi waba ari ugukorera ku meza. Ngira Filipo, witeguye koherezwa kure igihe umpamagaye. Mpa ubwenge buva ku Mwuka budashobora kuvuguruzwa mu biganiro unshyirira imbere.
Nyereka umuhamagaro wanjye neza, kandi unyereke icyo nkwiriye kurekurira abandi. Reka itorero ryanjye ryubakwe nk'itorero ryo mu Ibyakozwe n'Intumwa 6 — aho buri diakonia ari iyera, buri mugaragu yuzuye Umwuka, kandi Ijambo rikagwira kubera ibyo. Mu Izina rya Yesu, Umugaragu ukomeye, amen.
ISOMO RIKURIKIRA
Isomo rya Karindwi — Ibyakozwe n'Intumwa 7
Ikibwirizwa cy'Inkuru cya Sitefano: Kuva kuri Aburahamu kugeza i Kalvari, Umugaragu Avuga Inkuru Yose