Bonyeza hapa upate orodha ya masomo.
Toleo la kwanza. Somo hili linaweza kuboreshwa kadiri muda unavyoendelea.
Somo la 10 — Matendo 10: Centurion na Vision Iliyosafishwa: Kornelio, Petro, na Mulango kwa Mataifa
WAZO KUBWA
Religion, ukarimu, na sala havitoshi. Kornelio ni mcha Mungu, anawapatia maskini, anasali daima — na bado anahitaji Kristo. Asubuhi ile ile, Mungu anatembea kwa Petro na Kornelio kwa wakati mmoja: malaika anamtembelea centurion wa Kiroma huko Kaisaria, wakati Petro anaona shuka lililojaa wanyama najisi likishushwa kutoka mbinguni huko Yopa. Vision hizi mbili zinakutana. Petro anapita katika mulango ambao hakupanga kufungua, Roho anaanguka juu ya wasikilizaji wa Mataifa wakati Petro bado anahubiri, na kanisa halitabaki vile lilivyokuwa. Mulango kwa mataifa umefunguka.
SEHEMU YA 1 — USOMAJI WA MAANDIKO: MATENDO 10:1–48
Fungua Biblia yako na usome Matendo 10 polepole, mpaka mwisho. Sura hii ina mouvements ine: vision ya Kornelio (mistari 1–8), vision ya Petro juu ya dari (mistari 9–23), safari kwenda Kaisaria na mahubiri ya Petro (mistari 24–43), na Roho kuanguka juu ya Mataifa wakifuatiwa na ubatizo wao (mistari 44–48).
Matendo 10 ndiyo sura ndefu zaidi ya récit katika kitabu na moja ya sura zenye pivot kubwa zaidi. Luka anaipa nafasi nyingi namna hii kwa sababu ni kiungo. Kabla ya Matendo 10, injili imeenda kwa Wayahudi, Wasamaria, na towashi mmoja wa Ethiopia kwenye njia ya jangwani. Baada ya Matendo 10, mulango kwa mataifa ya watu unaingiwa wazi, unabarikiwa, na unashuhudiwa na waamini Wayahudi wenyewe. Mission ya Matendo 1:8 — “mpaka mwisho wa dunia” — inachukua hatua yake ya kuamua hapa.
MSTARI WA MSINGI — MATENDO 10:34–35
“Sasa ninaona kweli kwamba Mungu hana upendeleo, bali katika kila taifa anamkubali yule anayemwogopa na kutenda haki.”
SEHEMU YA 2 — KUTEMBEA KATIKA MATENDO 10
A. Kornelio — Officer wa Kiroma Aliye Mcha Mungu
“Huko Kaisaria kulikuwa na mutu aitwaye Kornelio, centurion katika kikosi kilichoitwa Regiment ya Italia. Yeye na nyumba yake yote walikuwa wacha Mungu na wenye kumwogopa Mungu; aliwapatia sana wenye mahitaji na alisali kwa Mungu mara kwa mara.”
Kaisaria ilikuwa capitale ya administration ya Kiroma ya Uyahudi — si Yerusalemu. Kwa hiyo Kornelio ni officer mkubwa katika jeshi lililokalia Israeli. Na bado Luka anatupa picha ya mutu anayemtafuta Mungu kwa sérieux. Yeye ni “mwenye kumwogopa Mungu” — mtu wa Mataifa aliyeshikamana na sinagogi bila kuwa mwongofu kamili wa Kiyahudi. Anasali. Anatoa sadaka. Nyumba yake inaabudu pamoja naye.
Ni lazima kumsoma Kornelio kwa makini. Ni mutu wa religion, mukarimu, mwenye sala — na bado, kama Matendo 11:14 inavyoweka wazi, bado anahitaji kusikia maneno ambayo kwa hayo yeye na nyumba yake wataokolewa. Uaminifu wa kidini wa kweli zaidi duniani si sawa na imani katika Yesu Kristo. Watu wengi wema katika génération yetu ni wacha Mungu kwa maana fulani ya jumla na hawajakutana binafsi na Kristo aliyefufuka. Wanahitaji Petro mlangoni mwao.
Kornelio ni wa religion, mukarimu, mwenye sala, na mwenye kusaidia — na bado anahitaji Kristo. Lazima tuzaliwe na Roho.
B. Ziara ya Malaika — Sala na Zawadi Zinakumbukwa
Karibu saa tisa mchana — saa ile ile Petro na Yohana walipanda kwenda kusali katika Matendo 3 — Kornelio ana vision. Malaika wa Mungu anakuja kwake na kusema: “Kornelio\! Sala zako na zawadi zako kwa maskini zimepanda mbele za Mungu kama sadaka ya ukumbusho.”
Simama kwenye sentensi hiyo. Sala na zawadi za Kornelio bado hazijamletea wokovu. Lakini mbingu hazikuzipuuza. Zilipanda kama sadaka ya ukumbusho — lugha ya uvumba unaopanda katika hekalu. Mungu alikuwa anaangalia kutafuta kwa mutu huyu. Baba si kiziwi kwa mtafutaji, hata wakati mtafutaji hajafika bado kwa Mwana.
Malaika hahubiri injili kwa Kornelio. Badala yake, anamtuma kutafuta mutu: “Tuma watu Yopa wamlete mutu aitwaye Simoni anayejulikana kama Petro.” Mungu anatumia malaika kupanga rendez-vous, lakini hatumii malaika kuhubiri. Neno linatolewa kwa mutu, kupitia mutu. Mjumbe anayependwa na mbingu ni mwanadamu aliyekombolewa.
C. Petro Juu ya Dari — Sala Inakuwa Vision
Siku iliyofuata, karibu mchana, Petro anapanda juu ya dari ya nyumba ya Simoni mtengenezaji ngozi huko Yopa ili asali. Anasikia njaa na anangojea chakula. Wakati chakula kinaandaliwa, anaingia katika hali ya ndoto/vision.
Mbingu zinafunguka. Shuka kubwa linashushwa kwa pembe zake ine, limejaa kila aina ya wanyama wa miguu ine, watambaao, na ndege. Sauti inasema: “Inuka, Petro. Chinja na kula.” Petro anajibu: “Hapana kabisa, Bwana\! Sijawahi kula kitu najisi au kichafu.” Sauti inajibu: “Usiite najisi kitu ambacho Mungu amekisafisha.”
Hili linatokea mara tatu. Mara tatu — idadi ile ile ambayo Petro alimkana Bwana wake karibu na moto uani. Mara tatu Bwana anamshape Petro upya juu ya dari. Mbingu zinatushape upya mahali tuliposhindwa zamani.
D. “Usiite Najisi Kile Mungu Amesafisha”
Vision hii imejaa maana. Juu juu ni juu ya sheria za chakula — sheria za kosher za Walawi 11. Chini yake, ni juu ya watu. Sheria za chakula za Kiyahudi zilikuwa zimekuwa alama ya mipaka kati ya Myahudi na mtu wa Mataifa. Kula pamoja na Mataifa kulimaanisha kuvunja sheria. Kwa kusafisha chakula, Mungu alikuwa anamwandaa Petro kuingia nyumba ya mtu wa Mataifa, kushiriki meza yake, na kumtambua kama ndugu.
Petro bado anahangaika juu ya maana ya vision wakati watu wa Kornelio wanafika mlangoni. Roho anazungumza naye moja kwa moja: “Simoni, wanaume watatu wanakutafuta. Basi inuka ushuke chini. Usiogope kwenda nao, kwa maana mimi nimewatuma.” Petro anashuka. Anawaalika wale wanaume ndani kama wageni — tayari anavuka line. Asubuhi inayofuata anasafiri nao kwenda Kaisaria, akichukua waamini fulani wa Yopa kama mashahidi, kwa sababu anajua kile kinachotaka kutokea kitahitaji chorus ya mashahidi kwa kanisa la Yerusalemu.
E. Petro Anaingia Nyumba ya Mtu wa Mataifa
Petro anapofika nyumbani kwa Kornelio, Kornelio anaanguka miguuni mwake kwa heshima. Petro mara moja anamwinua: “Simama. Mimi mwenyewe ni mwanadamu tu.” Petro yule yule aliyesema “Musituangalie sisi” katika Matendo 3 anasema tena hapa. Watumishi waliojaa Roho hawaruhusu waabudiwe.
Kisha Petro anasema kitu ambacho kingekuwa impossible wiki moja mbele: “Ninyi munajua vizuri kwamba ni kinyume cha sheria yetu kwa Myahudi kushirikiana au kumtembelea mtu wa Mataifa. Lakini Mungu amenionyesha kwamba sipaswi kumwita mutu ye yote najisi au mchafu.” Mungu hakumwonyesha Petro tu kwamba anabadilisha sheria ya chakula safi na najisi kwa namna ya abstract. Mungu alimwonyesha kwamba anasafisha kila taifa ambalo lilikuwa limewekwa mbali.
Kornelio anamwambia Petro story yote ya vision yake na anamalizia na mwaliko mzuri: “Sisi sote tuko hapa mbele za Mungu kusikiliza kila kitu ambacho Bwana amekuamuru utuambie.” Wahubiri wachache sana katika histoire wamewahi kupata usikilizaji wa namna hiyo. Nyumba nzima, pamoja na marafiki na ndugu, iko tayari kusikia kila kitu ambacho Bwana ameagiza.
F. “Mungu Hana Upendeleo”
Petro anaanza kuhubiri. Sentensi yake ya kwanza ni funguo kuu ya sura hii: “Sasa ninaona kweli kwamba Mungu hana upendeleo, bali katika kila taifa anamkubali yule anayemwogopa na kutenda haki.”
Hii si kukataa privilège ya Israeli. Petro bado anaamini kwamba message ilikuja “kwanza kwa watu wa Israeli.” Lakini sasa anaona kile manabii walifundisha kila mara na kile Yesu alikuwa ameonyesha kwa dalili — kwamba makusudi ya Mungu ya kuokoa ni kwa kila taifa. Ahadi kwa Abrahamu (“mataifa yote ya dunia yatabarikiwa”), unabii wa Isaya (“mwanga kwa mataifa”), maneno ya Yesu (“nendeni mkafanye wanafunzi katika mataifa yote”) — yote yanakusanyika katika salon hii.
G. Mahubiri — Story Yote ya Yesu kwa Ufupi
Mahubiri ya Petro ni résumé ya ajabu. Anahubiri message iliyoanza Galilaya, baada ya ubatizo ambao Yohana alihubiri. Anahubiri Yesu wa Nazareti, aliyepakwa mafuta na Roho Mtakatifu na nguvu. Anahubiri Kristo akifanya mema na kuponya wote waliokuwa chini ya nguvu ya shetani. Anahubiri msalaba na ufufuo: “Walimwua kwa kumtundika juu ya mti, lakini Mungu alimfufua kutoka kwa wafu siku ya tatu.” Anahubiri mashahidi waliokula na kunywa pamoja na Bwana aliyefufuka. Anahubiri amri ya kumtangaza kama Hakimu wa walio hai na wafu. Anahubiri msamaha kupitia Jina lake.
Ona namna mahubiri haya yanajumuisha kila kitu: upako, huduma, msalaba, ufufuo, mashahidi, hukumu, msamaha, Jina. Petro haedit message kwa audience ya Mataifa. Injili ile ile iliyogeuza Yerusalemu ndiyo injili itakayogeuza Kaisaria. Injili haibadiliki kwenye frontières.
H. Roho Anaanguka Katikati ya Mahubiri
“Petro alipokuwa bado anasema maneno hayo, Roho Mtakatifu akaja juu ya wote waliokuwa wanasikia message.” Roho hangojei altar call. Hangojei maandishi madogo ya conditions. Anaanguka juu ya nyumba ya Mataifa wakati Petro bado yuko katikati ya mahubiri.
Waamini waliotahiriwa waliokuja na Petro “walishangaa kwamba zawadi ya Roho Mtakatifu imemiminwa hata juu ya Mataifa. Kwa maana waliwasikia wakisema kwa lugha na kumsifu Mungu.” Hii mara nyingine huitwa “Pentekoste ya Mataifa.” Ishara zile zile zilizoweka alama Matendo 2 sasa zinaweka alama Matendo 10. Mbingu inafanya umoja wa kanisa uonekane: Roho mmoja, juu ya Myahudi na mtu wa Mataifa vile vile, na preuve ile ile.
I. Ubatizo Ndani ya Nyumba
Jibu la Petro ni la mara moja. “Je, kuna mutu anaweza kuwazuia watu hawa wasibatizwe kwa maji? Wamepokea Roho Mtakatifu kama sisi.” Anaamuru wabatizwe katika Jina la Yesu Kristo.
Order ina maana. Roho alianguka kwanza; maji yalikuja baadaye. Katika Matendo 10, ishara inayoonekana ya acceptance ya Mungu ilitangulia makaribisho rasmi ya kanisa. Mbingu ilikuwa inalazimisha mukono wa kanisa. Petro hangeweza kukataa maji kwa watu ambao Mungu alikuwa tayari amewabatiza kwa Roho. Sura inayofuata, Somo la Kumi na Moja, itaonyesha Petro akirudi Yerusalemu na kuulizwa ajieleze. Atasimulia story hii hii, na kanisa la Yerusalemu litamtukuza Mungu: “Basi, hata Mataifa Mungu amewapa toba inayoleta uzima.”
SEHEMU YA 3 — MUJUE NENO: FOCUS YA MAFUNDISHO
1. Religion Si Wokovu
Kornelio alikuwa tayari mcha Mungu. Alisali. Alitoa. Alimwogopa Mungu. Na bado hakuwa ameokoka. Matendo 10 inasimama kama jibu la kudumu kwa mtu ye yote anayefikiri maisha ya religion yenye heshima yanatosha. Mtu wa Mataifa mwenye ukarimu mkubwa, mwenye sala nyingi, na mwenye moral nzuri zaidi Kaisaria bado alihitaji kusikia “message ya msamaha kupitia Jina lake.”
Uwe makini na fundisho hili katika siku zetu. Watu wengi katika makanisa yetu na familia zetu wako kama Kornelio — waaminifu, wema, wa religion. Lazima tuwapende, tuheshimu kutafuta kwao, na kwa upole tuwaletee message juu ya Yesu ambayo hakuna kiwango cha religion kinaweza kubadilisha. Wanahitaji Petro.
2. Mungu Hana Upendeleo
Matendo 10:34 ni moja ya déclarations kubwa za Biblia zinazoweka watu sawa: Mungu hana upendeleo. Anapokea kutoka kila taifa wale wanaomwogopa. Hili ni shambulio la mbele dhidi ya kila forme ya ubora wa kikabila, rangi, au culture ambayo imewahi kujaribu kuingia ndani ya kanisa. Hakuna muamini wa première classe na deuxième classe. Roho yule yule, injili ile ile, Jina lile lile — kwa Mwafrika na Mzungu, mfanyakazi wa mjini na mkulima wa kijiji, msomi na asiye na shule. Kila forme ya partialité lazima itubiewe katika kanisa la Yesu Kristo.
3. Injili Yote kwa Kila Audience
Petro halainishi, hafupishi, wala haedit message kimkakati kwa audience ya Mataifa. Anawapatia story kamili: upako, msalaba, ufufuo, mashahidi, hukumu, msamaha kupitia Jina. Wakati mwingine tunafikiri audiences tofauti zinahitaji injili tofauti. Sivyo. Zinahitaji injili ile ile — kifo na ufufuo wa Yesu Kristo — kwa lugha wanayoweza kuelewa. Badilisha lugha, usibadilishe message kamwe.
SEHEMU YA 4 — MUTUMAINIE ROHO: FOCUS YA MAFUNDISHO
1. Roho Anatembea Pande Zote Mbili za Encounter
Katika Matendo 10, Mungu hasemi tu na Kornelio akitumaini Petro atashirikiana. Anatembea juu ya wote wawili kwa wakati mmoja. Anaandaa mtafutaji na anaandaa mjumbe. Unaposikia Roho anakusukuma kuzungumza na mutu fulani, pata courage — chance ni kubwa sana kwamba amekuwa akimwandaa muda mrefu kabla hujafika.
2. Roho Anamfundisha Tena Mwanafunzi
Petro alikuwa ametembea na Yesu, alihubiri Pentekoste, alifufua wafu Yopa — na bado alipaswa kufundishwa upya juu ya dari akiwa na miaka mingi. Ukomavu wa kiroho si destination. Ni posture ya kubaki mwenye kufundishika. “Usiite najisi kile Mungu amekisafisha” ni sentensi ambayo Roho atasema kwa sisi wote — juu ya watu, mahali, traditions, na prejudices tulizorithi.
3. Roho Anaanguka Mahali Neno Linahubiriwa
Petro alikuwa bado anazungumza wakati Roho alianguka. Roho analipenda Neno. Mahali injili ya Yesu inatangazwa kwa uaminifu, Roho anatembea — wakati mwingine kwa sauti, wakati mwingine kimya, wakati mwingine kwa nguvu inayozidi. Hubiri Kristo. Roho atafanya kile yeye peke yake anaweza kufanya.
Neno na Roho Katika Matendo 10 — Pembeni kwa Pembeni
Sala na zawadi za Kornelio zinakumbukwa kama sadaka ya ukumbusho, lugha ya Biblia kutoka ibada ya hekalu (Matendo 10:4). | Malaika anamtembelea Kornelio, lakini message ya wokovu lazima ije kupitia mjumbe wa kibinadamu aliyejaa Roho (Matendo 10:5–6).
Vision ya Petro juu ya dari inageuza tofauti za Walawi 11 za safi/najisi kuelekea ukombozi (Matendo 10:13–15). | Roho anazungumza moja kwa moja na Petro: “wanaume watatu wanakutafuta; usisite kwenda” (Matendo 10:19–20).
Mahubiri ya Petro yanashona injili yote — upako, huduma, msalaba, ufufuo, mashahidi, hukumu, msamaha katika Jina (Matendo 10:36–43). | Roho anaanguka juu ya wote waliosikia message, katikati ya mahubiri, pamoja na lugha na sifa (Matendo 10:44–46).
Theme ya kinabii “Mungu hana upendeleo” inatimiza moyo wa mission wa Agano la Kale (Matendo 10:34–35). | Roho anafanya umoja wa Myahudi na mtu wa Mataifa uonekane kwa kuwapa wote zawadi ile ile (Matendo 10:47).
SEHEMU YA 5 — KUMUUMBA KRISTO NDANI YA MUAMINI
Matendo 10 inamuumba Kristo ndani yetu kwa njia tatu:
Kristo anaumbwa ndani yetu tunapomheshimu mtafutaji bila kuchanganya kutafuta na wokovu. Sala na zawadi za Kornelio zilikuwa na maana mbinguni. Hazikumwokoa. Uwe mpole kwa wa religion; uwe wazi juu ya Kristo.
Kristo anaumbwa ndani yetu tunaporuhusu Roho ashape upya mipaka yetu. Kila mwanafunzi anarithi prejudices. Roho atasema kwetu, “Usiite najisi kile Mungu amekisafisha.” Sikiliza.
Kristo anaumbwa ndani yetu tunapoenda mahali hatukupanga kwenda. Petro alikula mezani kwa watu wa Mataifa wiki hiyo. Wakati mwingine Roho atatuomba tuingie nyumba, quartiers, na urafiki ambao hatukuona mbele. Nenda.
SEHEMU YA 6 — MASWALI YA MAJADILIANO
Uje umejiandaa kujibu. Uje umejiandaa kusikiliza.
Ni nani watu wa “Kornelio” katika maisha yako — waaminifu, wa religion, wema — ambao bado wanahitaji kusikia message ya msamaha katika Jina la Yesu? Utawaletea namna gani message hiyo?
Ni prejudices au mipaka gani uliyorithi ambayo Roho anaweza kuwa anakwambia, “Usiite najisi kile nimekisafisha”? Uwe specific.
Je, umewahi kusikia Roho anatembea pande zote mbili za encounter — akikukuandaa wewe na akiandaa yule mwingine? Simulia story.
Petro alihubiri injili yote bila kuiedit kwa audience yake. Ni wapi unajaribiwa kuedit injili kwa kuogopa kukwaza? Ni version gani kamili unahitaji kurudisha?
Ukweli kwamba “Mungu hana upendeleo” unakuchallenge au kukufariji namna gani katika setting yako ya culture?
SEHEMU YA 7 — KAZI YA WIKI
Kabla ya darasa linalofuata, chukua wakati kwa mambo haya:
Soma Matendo 11 kujiandaa kwa Somo la Kumi na Moja.
Kariri Matendo 10:34–35 au Matendo 10:43.
Tambua Kornelio mmoja katika maisha yako. Omba kila siku kwa mulango wazi wa kushirikisha injili — na uwe tayari kuingia unapofunguka.
Chukua dakika makumi mbili kumuuliza Bwana, “Ni wapi ninaita najisi kile wewe umesafisha?” Andika kile anakuonyesha na utubu.
Soma Matendo 10:36–43 kwa sauti na ujizoeze kusema injili yote kwa dakika mbili. Fanya pratique ya kuisema kama Petro.
SALA YA KUFUNGA
SALA YA KUSALI KWA SAUTI WIKI HII
Bwana, wewe huna upendeleo. Unapokea kutoka kila taifa yule anayekuogopa. Unisamehe mahali nimeonyesha partialité — moyoni mwangu, kanisani mwangu, katika mission yangu. Shapa upya mipaka yangu kwa Neno lako.
Unifanye tayari, kama Petro, kuingia nyumba na meza ambazo sikupanga kuingia. Unifanye tayari, kama Kornelio, kusikiliza kila kitu unachoamuru. Unitumie mjumbe ninapokuwa mtafutaji. Unitume kama mjumbe unapomfikia mtafutaji.
Roho wa Mungu, anguka wakati Neno linahubiriwa. Fungua macho. Fungua nyumba. Fungua mataifa. Acha Jina la Yesu litangazwe katika kila groupe ya watu, kila lugha, kila kabila — na acha niwe na sehemu ndani yake. Katika Jina la Yesu, Yule asiye na upendeleo, amina.
SOMO LINALOFUATA
Somo la Kumi na Moja — Matendo 11